سن مارینو؛ راز بقای کهن‌ترین جمهوری جهان در دل ایتالیا

جمهوری سن مارینو، پنجمین کشور کوچک جهان، قرن‌هاست که با ترکیبی از دیپلماسی هوشمندانه، وقایع تاریخی و حتی نظریه‌های توطئه، استقلال خود را در برابر طوفان‌های تاریخ اروپا حفظ کرده است.

بر اساس روایات، جمهوری سن مارینو در ۳ سپتامبر سال ۳۰۱ میلادی توسط یک سنگ‌تراش مسیحی به نام مارینو (Marino) بنیان گذاشته شد. مارینو که از آزار و اذیت امپراتوری روم به دلیل دین خود از منطقه دالماسی گریخته بود، بر فراز کوه تیتانو پناه گرفت و جامعه‌ای کوچک و مستقل را پایه‌ریزی کرد. در وصیت‌نامه منسوب به او آمده است که این جامعه باید «از هر دو قدرت [امپراتور و پاپ] آزاد بماند».

هرچند این افسانه پایه و اساس محکمی در منابع تاریخی ندارد، اما اسناد قرن دهم میلادی از وجود یک «کومونه» یا شهر-دولت آزاد در این منطقه حکایت دارند. پرسش اصلی اما این است که این دولت‌شهر کوچک ۶۱ کیلومتر مربعی چگونه توانست در تاریخ پرآشوب ایتالیا از گزند فاتحان در امان بماند. رهبران سن مارینو با تاکتیک‌های دیپلماتیک و اتحادهای متغیر در جنگ‌های شمال ایتالیا، مانع از تسلط بلندمدت قدرت‌های خارجی شدند. استقلال این جمهوری سرانجام در سال ۱۶۰۲ توسط پاپ کلمنت هشتم (Pope Clement VIII) نیز به رسمیت شناخته شد.

در دوران جنگ‌های ناپلئونی، سن مارینو اگرچه در برابر اولتیماتوم فرانسه تسلیم شد، اما خود ناپلئون بناپارت در سال ۱۷۹۷ طی یک پیمان، استقلال آن را تأیید کرد؛ موقعیتی که در کنگره وین در سال ۱۸۱۵ نیز تثبیت شد. این جمهوری کوچک اما سربلند، حتی در جریان اتحاد ایتالیا در قرن نوزدهم نیز توانست حاکمیت خود را حفظ کند.

دلایل دقیق این بقا مشخص نیست. برخی معتقدند حسن نیت جوزپه گاریبالدی (Giuseppe Garibaldi) و دیگر رهبران انقلابی که به سن مارینو پناهنده شده بودند، عامل نجات آن بود. عده‌ای دیگر دوستی با ناپلئون سوم (Napoleon III)، امپراتور فرانسه و حامی اتحاد ایتالیا، را مؤثر می‌دانند. در این میان، یک نظریه توطئه نیز وجود دارد که بقای این کشور را به «روش‌های مخفی فراماسونری» نسبت می‌دهد.

این جمهوری در سال ۱۸۶۱، با استناد به ارزش‌های دموکراتیک مشترک، به آبراهام لینکلن (Abraham Lincoln)، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، پیشنهاد اتحاد و شهروندی افتخاری داد و لینکلن نیز این پیشنهاد را پذیرفت. این اقدام نمادی از هویت مستقل و جایگاه بین‌المللی این کشور کوچک در طول تاریخ است.