جنگ بزرگ شمال: نبردی که سوئد را به زیر کشید و امپراتوری روسیه را پدید آورد

پیمان صلح نیستاد در سال ۱۷۲۱ به «جنگ بزرگ شمال»، نبردی ۲۱ ساله بر سر سلطه بر منطقه بالتیک، پایان داد؛ جنگی که با پیروزی‌های برق‌آسای کارل دوازدهم پادشاه سوئد آغاز شد اما در نهایت به ظهور امپراتوری روسیه تحت رهبری پطر کبیر انجامید.

در ۳۰ اوت ۱۷۲۱ (طبق تقویم یولیانی)، پیمان صلحی در شهر نیستاد (Nystad) فنلاند به امضا رسید که پایانی بود بر یک جنگ ۲۱ ساله در خشکی و دریا. این درگیری که در تاریخ‌نگاری با نام «جنگ بزرگ شمال» شناخته می‌شود، موازنه قدرت در منطقه بالتیک را برای همیشه تغییر داد و سوئد را از جایگاه یک قدرت بزرگ اروپایی به زیر کشید و در مقابل، امپراتوری روسیه را متولد کرد.

این جنگ در فوریه ۱۷۰۰، زمانی که فردریک آگوستوس اول، انتخابگر زاکسن، بدون اعلان جنگ و هماهنگی، شهر ریگا (Riga) را که در آن زمان تحت کنترل سوئد بود، محاصره کرد، شعله‌ور شد. این اقدام، کشور دیگر او یعنی جمهوری اعیانی لهستان-لیتوانی را که وی با نام آگوستوس دوم نیرومند (Erős Ágost) بر آن حکومت می‌کرد، ناخواسته وارد درگیری کرد. با این حال، حمله دانمارک به عنوان متحد آگوستوس به سرعت شکست خورد و آگوستوس که شب‌های خود را به تماشای اپرا و کمدی در درسدن و ورشو می‌گذراند، زمانی به محاصره ریگا رسید که سربازانش با کمبود تجهیزات و حقوق معوقه روبرو بودند.

در پاسخ به این تهاجم، کارل دوازدهم (XII. Károly)، پادشاه جوان سوئد، ارتشی را برای دفاع از متصرفات خود به حرکت درآورد. در نوامبر همان سال، در نبرد ناروا (Narva)، ارتش سوئد که بسیار کوچک‌تر از ارتش روسیه بود، به فرماندهی شخص پطر کبیر (Nagy Péter)، تزار روسیه، شکستی تحقیرآمیز به روس‌ها تحمیل کرد. ارتش روسیه در ازای اجازه عقب‌نشینی، مجبور شد تمام تجهیزات و توپخانه عظیم خود (شامل ۱۷۰ توپ و خمپاره‌انداز) را برجای بگذارد و با خواری عقب‌نشینی کند.

به‌رغم این پیروزی قاطع، جنگ ادامه یافت زیرا لهستان وارد میدان نبرد شد. با این حال، تاکتیک‌های جنگی منسوخ لهستانی‌ها و کمک‌های بی‌اثر روسیه نتوانست در برابر «جنگ‌های برق‌آسای» کارل دوازدهم مقاومت کند. ارتش سوئد شهرهای استراتژیک لهستان و لیتوانی از جمله ورشو و کراکوف را به تصرف درآورد. کارل دوازدهم که به «آخرین وایکینگ» شهرت داشت، آگوستوس را از سلطنت خلع و یک پادشاه سوئددوست به نام استانیسلاو لِشچینسکی (Stanisław Leszczyński) را بر تخت نشاند. در سال ۱۷۰۶، با اشغال زاکسن، آگوستوس مجبور به امضای پیمان صلحی شد که بر اساس آن هرگونه ارتباط با روسیه را قطع می‌کرد.

با حذف لهستان-لیتوانی از صحنه نبرد، تنها مانع بر سر راه سلطه کامل سوئد بر بالتیک، روسیه بود. پطر کبیر از فرصت استفاده کرده و با تصرف قلعه‌های سوئدی در اطراف رود نِوا، در سال ۱۷۰۳ سنگ بنای پایتخت آینده خود، سن پترزبورگ را گذاشت. کارل دوازدهم که طعم شکست را نچشیده بود، اعلام کرد تا زمانی که تزار را از سلطنت خلع نکند آرام نخواهد گرفت. این وسواس فکری، به لشکرکشی فاجعه‌بار او به شرق در پاییز ۱۷۰۷ منجر شد؛ حمله‌ای که سرنوشت جنگ و آینده دو ملت را رقم زد.