دوران «پول ارزان» به این زودی‌ها باز نمی‌گردد؛ افزایش بی‌سابقه بازده اوراق قرضه جهانی

تحلیلگران اقتصادی پیش‌بینی می‌کنند که سطح بالای کنونی بازدهی در بازارهای مالی به این زودی کاهش نخواهد یافت، مگر اینکه چشم‌انداز رشد اقتصادی به‌شدت بدتر شود یا هزینه‌های مربوط به هوش مصنوعی افت چشمگیری داشته باشد.

بازارهای مالی جهانی، به‌ویژه در بخش اوراق قرضه بلندمدت، از ابتدای تابستان شاهد افزایش بی‌سابقه‌ای در بازدهی‌ها بوده‌اند که در ماه سپتامبر سرعت گرفت. در ایالات متحده، بازدهی اوراق قرضه ۳۰ ساله، ۱۰ ساله و اخیراً ۵ ساله دولتی، به بیش از ۵ درصد رسیده که در دو دهه اخیر بی‌سابقه است. همزمان، بازدهی اوراق قرضه دولتی آلمان به ۳.۶ درصد، بالاترین سطح از سال ۲۰۰۹، و بازدهی اوراق ۱۰ ساله ژاپن به بیش از ۳ درصد افزایش یافته است.

این افزایش بازدهی‌ها تحت تاثیر ترکیبی از عوامل قرار دارد: رشد اقتصادی واقعی قوی‌تر از انتظار، ابهامات در سیاست‌های بانک‌های مرکزی، ترس از تداوم تورم، افزایش نیازهای مالی بخش شرکتی، و فقدان انضباط مالی دولت‌ها. با وجود ادامه تنش‌ها در خاورمیانه، رشد اقتصادی جهانی پابرجا مانده است؛ اقتصاد آمریکا، به عنوان صادرکننده انرژی، حتی از کاهش عرضه در خاورمیانه سود می‌برد. تخمین مدل GDPNow بانک فدرال آتلانتا نشان می‌دهد که اقتصاد آمریکا در سه ماهه سوم با نرخ سالانه ۳.۶ درصد رشد کرده و پیش‌بینی‌های رشد اروپا برای سال ۲۰۲۶ به سطوح پیش از درگیری‌ها بازگشته است. در آسیا نیز صادرات کره جنوبی، با محوریت تولید تراشه، رکوردهای جدیدی را ثبت می‌کند. داده‌های اخیر شاخص مدیران خرید (PMI) در آمریکا و اروپا نیز به سطوح بی‌سابقه‌ای رسیده که نویدبخش رشد آتی است، اما همین داده‌های مثبت، بازدهی اوراق قرضه را بیشتر افزایش داده است.

تنش‌های بازار انرژی و تصمیمات بانک‌های مرکزی نیز به این وضعیت دامن زده‌اند. ناکامی توافق‌های آتش‌بس در خاورمیانه و گسترش درگیری‌ها به دریای سرخ، به همراه حملات به زیرساخت‌های انرژی، به افزایش قیمت نفت منجر شده است. از سوی دیگر، حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه، صادرات این کشور را به شدت کاهش داده و همراه با افت عرضه در خاورمیانه، کمبود ۱ تا ۱.۵ میلیون بشکه‌ای در بازار جهانی گازوئیل ایجاد کرده است. این امر باعث افزایش حق‌بیمه محصولات پالایش‌شده و رساندن قیمت‌های مصرف‌کننده در برخی کشورها به سطوح رکوردشکن شده است. در اروپا، قیمت گاز در بورس هلند به بیش از ۸۰ یورو در هر مگاوات ساعت رسید که ناشی از افزایش پر کردن انبارهای گاز و تقاضای بالای برق در موج‌های گرمای تابستان بود. در واکنش به این تحولات، بانک‌های مرکزی، از جمله بانک مرکزی اروپا (ECB) و فدرال رزرو آمریکا (Fed)، چرخه انقباضی سیاست‌های پولی خود را از سر گرفتند. بانک مرکزی اروپا در اوایل تابستان و سپس بانک مرکزی ژاپن نرخ بهره را افزایش دادند.

پس از تغییر در رهبری فدرال رزرو و تاکید رئیس جدید، کوین وارش (Kevin Warsh)، بر تعهد بانک به ثبات قیمت‌ها و بازگرداندن تورم به هدف ۲ درصدی، فدرال رزرو نیز در ماه سپتامبر برای اولین بار از سال ۲۰۲۳، نرخ بهره را ۲۵ واحد پایه افزایش داد. این نهاد پیش‌بینی‌های خود را برای مسیر نرخ بهره افزایش داده و یک افزایش دیگر را تا پایان سال ۲۰۲۶ پیش‌بینی می‌کند که تا سال ۲۰۲۷ ادامه خواهد داشت. وارش تاکید کرد که با وجود کاهش برخی تسهیلات مالی، شرایط پولی کنونی را سخت‌گیرانه نمی‌دانند. این امر باعث شد تا بازارها انتظار افزایش چهارباره دیگر نرخ بهره را در سال آینده داشته باشند که نشان‌دهنده تداوم فشارهای تورمی ناشی از قیمت‌های بالای انرژی و تقاضای داخلی قوی است.

علاوه بر این، سرمایه‌گذاری‌های فزاینده در هوش مصنوعی (AI) نیز در این پویایی نقش دارد. شرکت‌های بزرگ سرمایه‌گذار در هوش مصنوعی (هایپراسکالرها) امسال هزینه‌های خود را افزایش داده و پیش‌بینی‌های سرمایه‌گذاری آتی خود را بالا برده‌اند. این سرمایه‌گذاری‌ها بخش فزاینده‌ای از رشد اقتصادی آمریکا را تشکیل می‌دهند و عمدتاً علت عملکرد قوی اقتصادی، حتی با وجود افزایش قیمت انرژی و بازدهی اوراق قرضه، هستند. شرکت‌های بیشتری، از جمله شرکت‌های کوچک‌تر نئو-کلاد و حتی غول‌های فناوری، برای تامین مالی این سرمایه‌گذاری‌ها، علاوه بر نقدینگی داخلی، از منابع خارجی مانند عرضه ثانویه سهام یا اوراق قرضه استفاده می‌کنند. این روند، صدها میلیارد دلار سرمایه‌گذاری را جذب کرده است که با حجم انتشار اوراق قرضه دولتی برخی کشورها قابل مقایسه است.