در سی و نهمین سالگرد درگذشت اورسون ولز؛ نگاهی به کارنامه خالق «همشهری کین»

امروز ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶ سی و نهمین سالگرد درگذشت اورسون ولز، کارگردان و بازیگر برجسته آمریکایی است که به دلیل نوآوری‌های سینمایی و رادیویی خود از جمله فیلم «همشهری کین» و برنامه رادیویی «جنگ دنیاها» به شهرت جهانی رسید.

ده اکتبر ۲۰۲۶، سی و نهمین سالگرد درگذشت اورسون ولز (Orson Welles)، چهره نامدار سینما و رادیوی آمریکا است که در تاریخ ۱۰ اکتبر ۱۹۸۵ درگذشت. ولز نه تنها با اولین فیلم بلند خود، «همشهری کین» (Citizen Kane)، که امروزه یکی از تأثیرگذارترین آثار تاریخ سینما به شمار می‌رود، نامی جاودانه از خود بر جای گذاشت، بلکه در زمینه‌های تئاتر، رادیو و نگارش فیلمنامه نیز فعالیت‌های درخشانی داشت.

اورسون ولز متولد ۶ مه ۱۹۱۵ در ویسکانسین، زندگی پرفراز و نشیبی را تجربه کرد. پس از درگذشت زودهنگام مادرش در ۹ سالگی و پدرش در ۱۵ سالگی، او در ۱۶ سالگی مدرسه را رها کرد و به اروپا سفر کرد. استعداد او به سرعت در تئاتر دوبلین نمایان شد و او را به یکی از چهره‌های برجسته تئاتر نیویورک در دهه ۱۹۳۰ تبدیل کرد. ولز در سال ۱۹۳۷ به همراه جان هاوسمن، گروه تئاتر «مرکوری» (Mercury Theatre) را تأسیس کرد که به یکی از هیجان‌انگیزترین کارگاه‌های تئاتر آمریکا تبدیل شد و نمایش‌های جسورانه‌ای از شکسپیر تا آثار مدرن را روی صحنه برد.

شهرت ولز فراتر از تئاتر، با برنامه رادیویی «تئاتر مرکوری روی آنتن» (Mercury Theatre on the Air) به اوج خود رسید. یکی از معروف‌ترین اپیزودهای این برنامه، اقتباسی خبری از رمان «جنگ دنیاها» (The War of the Worlds) بود که هجوم موجودات مریخی به زمین را به تصویر می‌کشید. این برنامه به قدری واقع‌گرایانه اجرا شد که افسانه‌ای درباره وحشت عمومی ناشی از آن پدید آمد، هرچند تحقیقات بعدی نشان داد که تنها بخش کوچکی از شنوندگان آن را به عنوان یک خبر واقعی باور کرده بودند. موفقیت رادیویی او توجه هالیوود را جلب کرد و در نهایت منجر به ساخت «همشهری کین» در سال ۱۹۴۱ شد؛ فیلمی که ولز در آن نه تنها کارگردان و یکی از نویسندگان بود، بلکه نقش اصلی را نیز ایفا کرد.

ولادت «همشهری کین» از سوی استودیو آر.کی.او (RKO) با آزادی هنری بی‌سابقه‌ای برای ولز همراه بود. این فیلم زندگی چارلز فاستر کین، یک غول رسانه‌ای قدرتمند را روایت می‌کند و با استفاده از نوآوری‌های سینمایی مانند حرکات جسورانه دوربین، پرسپکتیوهای نامتعارف و مونتاژهای پیچیده، اثری انقلابی در تاریخ سینما به جا گذاشت. زندگی شخصی ولز نیز مانند کارنامه هنری‌اش پرماجرا بود؛ او سه بار ازدواج کرد و از این ازدواج‌ها سه فرزند داشت، از جمله با ریتا هیورث (Rita Hayworth)، ستاره هالیوود.

اورسون ولز در سن هفتاد سالگی بر اثر حمله قلبی در لس‌آنجلس درگذشت. او تنها چند ساعت پیش از مرگش آخرین مصاحبه تلویزیونی خود را ضبط کرده بود. در سالگرد درگذشت این هنرمند بزرگ، می‌توان از طریق پرسش‌نامه‌های مربوط به آثار و زندگی او، دانش خود را درباره این چهره ماندگار محک زد.