«گربه‌دزد» ۴۰ ساله شد؛ انیمیشن محبوب مجارستان که راهش به اسکار باز نشد

فیلم انیمیشن محبوب و نمادین مجارستان، «گربه‌دزد» (Macskafogó)، روز دوم اکتبر امسال چهلمین سالگرد اکران خود را جشن می‌گیرد؛ اثری که ابتدا با بدبینی منتقدان و مسئولان سینمایی روبرو شد اما به سرعت جای خود را در فرهنگ عامه مردم باز کرد.

فیلم انیمیشن محبوب و نمادین مجارستان، «گربه‌دزد» (Macskafogó)، روز دوم اکتبر امسال چهلمین سالگرد اکران خود را جشن می‌گیرد. این اثر که در سال ۱۹۸۶ به روی پرده رفت، با وجود بدبینی اولیه منتقدان و مسئولان سینمایی، به سرعت تبدیل به یکی از ماندگارترین و پرطرفدارترین انیمیشن‌های مجارستان شد و دیالوگ‌ها و شخصیت‌های آن همچنان بخشی جدایی‌ناپذیر از فرهنگ عامه و گفت‌وگوهای روزمره مردم هستند.

داستان شکل‌گیری «گربه‌دزد» از یک ترانه جاز از گروه «منهتن ترنسفر» (The Manhattan Transfer) آغاز شد. یوزف نپ (Nepp József)، فیلمنامه‌نویس مشهور استودیوی پانونیا فیلم (Pannonia Filmstúdió)، با الهام از این ترانه، ابتدا ایده یک کلیپ انیمیشنی را با محوریت چهار گنگستر موش به جای چهار برادر اصلی ترانه، در ذهن پروراند. این ایده کوچک به تدریج به یک فیلمنامه کامل و سپس یک فیلم بلند تبدیل شد. نپ با بِلا ترنووسکی (Ternovszky Béla)، کارگردان انیمیشن، که پیش از این در ساخت پروژه‌های موفقی چون «خانواده مِزگا» (Mézga család) همکاری داشت، این پروژه را به سرانجام رساند. «گربه‌دزد» با لحنی طنزآمیز به فرهنگ سینمایی غرب، از جمله فیلم‌های جیمز باند و «جنگ ستارگان» می‌پردازد و عناصری از ژانرهای مختلف مانند موزیکال، فیلم جنگی و خون‌آشامی را در خود جای داده است.

مسیر تولید این فیلم بدون چالش نبود. طرح اولیه توسط مسئولان سینمایی مجارستان به دلیل شباهت به ژانرهای «غربی» مانند فیلم‌های جاسوسی و علمی-تخیلی رد شد. با این حال، سرانجام با حمایت یوزف سِفِل (Joseph Sefel)، یک غول نفتی کانادایی-مجارستانی، و به صورت یک پروژه مشترک کانادایی-آلمانی غربی-مجارستانی امکان ساخت آن فراهم آمد. با نزدیک شدن به اتمام پروژه پس از دو و نیم سال کار، دو نهاد دولتی سینمایی مجارستان نیز از آن حمایت مالی کردند.

یکی از نقاط قوت «گربه‌دزد» استفاده از صداپیشگان برجسته مجارستانی بود. هنرمندانی نظیر میکلوش بندک (Benedek Miklós)، پِتر هاومان (Haumann Péter)، و آندراش کِرن (Kern András) نقش‌های اصلی را ایفا کردند. دیالوگ‌ها پیش از تولید انیمیشن ضبط می‌شدند تا الهام‌بخش انیماتورها باشند و شخصیت‌ها با صدای این بازیگران، عمق و هویت بیشتری پیدا می‌کردند. موسیقی متن فیلم نیز توسط توماش دِآک (Deák Tamás)، آهنگساز جاز که سابقه همکاری با نپ در پروژه‌های پیشین را داشت، ساخته شد. ترانه‌های فیلم نیز به صورت قطعات مستقل، به سرعت به محبوبیت دست یافتند.

علیرغم محبوبیت بی‌سابقه در میان مردم، «گربه‌دزد» در زمان اکران با استقبال سرد منتقدان مواجه شد و حتی در سال ۱۹۸۷ نیز نتوانست به فهرست نامزدهای اسکار راه یابد. با این حال، ۴۰ سال پس از اکران، شخصیت‌های آن نظیر گِرابوفسکی (Grabowski)، سافرانِک (Safranek)، آقای تویفِل (Mr. Teufel) و لوسا دیک (Lusta Dick) و همچنین چهار گنگستر موش، همچنان نمادین باقی مانده و دیالوگ‌های به‌یادماندنی فیلم به طور گسترده‌ای در فرهنگ مجارستان بازتاب دارند و بر روی دیوارنگاری‌ها و محصولات مد دیده می‌شوند.