کرژیستوف زانوسی: وقتی اوضاع بد می‌شود، مجارستان را الگو می‌دانیم

کرژیستوف زانوسی، کارگردان کهنه‌کار لهستانی و رئیس هیئت داوران جشنواره فیلم لهستان، با اشاره به تجربه کشورش تحت حکومت جاروسلاو کاچینسکي و همچنین دوران کمونیسم در مجارستان، می‌گوید که وقتی اوضاع در یک کشور رو به وخامت می‌رود، می‌توان با نگاه کردن به مجارستان اوضاع را پیش‌بینی کرد.

کرژیستوف زانوسی (Krzysztof Zanussi)، کارگردان ۸۷ ساله برجسته لهستانی، در مصاحبه‌ای با اشاره به بسته شدن شرکت تولید فیلمش در دوران حکومت جاروسلاو کاچینسکي (Jarosław Kaczyński) در لهستان، گفت: «شرکت من دولتی بود و ۳۰ سال آن را اداره می‌کردم. چه کار دیگری می‌توانستند بکنند؟» وی که رئیس هیئت داوران پنجاه و یکمین جشنواره فیلم لهستان بود و تجربه زندگی در دوران کمونیسم در مجارستان را نیز دارد، افزود که «همیشه می‌دانستیم اگر اوضاع بد پیش برود، کافی است نگاه کنیم در مجارستان چه اتفاقی می‌افتد.»

این سینماگر نامدار، که در سال ۱۹۸۵ ریاست هیئت داوران جشنواره فیلم ونیز را نیز بر عهده داشته و با کارگردانانی چون فرانک کاپرا (Frank Capra) و اوژن یونسکو (Eugène Ionesco) همکار بوده است، درباره اهمیت جوایز سینمایی اظهار داشت: «ممکن است دروغ بگوییم که جوایز برایمان اهمیتی ندارند، اما واقعیت این است که بسیار مهم هستند و ایگو (ego) ما به آنها نیاز دارد.» او در ادامه خاطره‌ای از آندری تارکوفسکی (Andrei Tarkovsky) نقل کرد و گفت که او چند هفته پیش از مرگش در آپارتمان وی در پاریس زندگی می‌کرده است. زانوسی افزود که تارکوفسکی فردی حساس بوده که خیلی راحت از یک اشاره کوچک رنجیده خاطر می‌شد و دوستی آنها معجزه بود، چرا که بیشتر از فیلم، درباره فلسفه و الهیات صحبت می‌کردند.

زانوسی درباره تجربه خود با سانسور در دوران کمونیست لهستان گفت که بیشترین اصلاحات را در فیلم «روشنایی» (Illumination) محصول ۱۹۷۳ او اعمال کردند. وی توضیح داد که شخصیت اصلی فیلم در نیمه دوم داستان به دانشجویان معترض می‌پیوندد و با وجود هشدار همسرش مبنی بر از دست دادن شغلش، پاسخ می‌دهد که «به همین دلیل باید به آنها بپیوندد.» این کارگردان افزود، در پایان فیلم نشان داده می‌شود که یک سال گذشته و شخصیت اصلی به دنبال کار است؛ «همین قدر را سانسورچی‌ها اجازه دادند.» او همچنین خاطره‌ای از احضار شدن به کمیته مرکزی حزب را تعریف کرد که به او گفتند: «فکر نمی‌کنید که شما به ما دیکته کنید کی باید درباره گذشته اخیر بحث کنیم؟ ابداً چنین چیزی ممکن نیست.»

او که در دوران حکومت کمونیستی فیلم‌های زیادی ساخت، تاکید کرد که در آن زمان، چه می‌خواستید چه نمی‌خواستید، «بلندگوی رژیم بودید.» زانوسی در ادامه سخنانش از رویکرد خود در برابر سانسور می‌گوید: «مزاج من خونسرد است و زود عصبانی نمی‌شوم. با آن مسئول حزبی صحبت کردم. یک سری امتیازاتی هم گرفتم.» او به رویدادی در جشنواره کن در سال ۱۹۸۰ اشاره کرد که فیلم «ثابت» (Constans) او جایزه هیئت داوران را دریافت کرد، در حالی که ژان لوک گدار (Jean-Luc Godard) که فیلمش در رقابت بود، جایزه‌ای نبرد. زانوسی گفت گدار هرگز مستقیم به او چیزی نگفته، اما "پشت سرش حتماً از او دلگیر بوده است."