«مهر پنجم»: شاهکاری که نیم قرن پس از ساخت، همچنان با نسل جوان ارتباط برقرار می‌کند

فیلم مجاری «مهر پنجم» (Az ötödik pecsét) پنجاه سال پس از نمایش، همچنان یکی از بهترین آثار سینمای مجارستان به شمار می‌رود و به گفته منتقدان و بازیگران، معضلات اخلاقی عمیقی را به چالش می‌کشد که برای نسل‌های جدید نیز تازه و قابل درک است.

فیلم «مهر پنجم» (Az ötödik pecsét)، ساخته زولتان فابری (Zoltán Fábri)، پنجاه سال پس از نخستین اکران خود در تاریخ ۷ اکتبر ۱۹۷۶، همچنان جایگاه ویژه‌ای در سینمای مجارستان دارد و اغلب در فهرست بهترین فیلم‌های تاریخ این کشور قرار می‌گیرد. این فیلم که از رمانی به قلم فرنس شانتا (Ferenc Sánta) اقتباس شده، به دلیل رویکرد جسورانه خود به دوراهی‌های اخلاقی، تحسین منتقدان را برانگیخته است.

گابور ناگی (Gábor Nagy)، بازیگر نقش افسر جوان صلیب پیکانی در این فیلم، در گفت‌وگو با برنامه «تلکس افتر» (Telex After)، از تعهد بی‌قیدوشرط کارگردان، زولتان فابری، و بازیگر فقید، زولتان لاتینوویتس (Zoltán Latinovits)، در حین تولید این اثر یاد کرد. او اظهار داشت که فابری پس از برداشت‌های متعدد، از صبر او تشکر کرده و گفته که چنین فداکاری‌ای برای فیلم کاملاً ارزش دارد. به گفته ناگی، این فداکاری و راهنمایی دقیق فابری در کارگردانی بازیگران، فیلم را به اثری قدرتمند تبدیل کرده است.

گابور گلنچر (Gábor Gelencsér)، منتقد سینما و دانشیار دانشگاه، معتقد است که «مهر پنجم» یک معمای اخلاقی را به اوج خود می‌رساند. اگرچه داستان فیلم به دوره مشخصی از ترور صلیب پیکانی در مجارستان در سال ۱۹۴۴ مرتبط است، اما به گفته او، معضلات مطرح‌شده در آن جهان‌شمول هستند. گلنچر تأکید می‌کند که پرسش‌های برانگیزنده فیلم، مانند ترجیحِ ستمگر بی‌وجدان بودن یا برده‌ای با وجدان پاک، در دوران‌های مختلف، از نظام کادار (Kádár-rendszer) تا جامعه مصرف‌گرای سرمایه‌داری متأخر، همچنان معتبر و قابل طرح هستند.

گلنچر با اشاره به همین ویژگی، بیان می‌کند که «مهر پنجم» دارای عمق و پیامد‌هایی است که امروزه کمتر در فیلم‌ها دیده می‌شود و همین نکته باعث می‌شود که فیلم همچنان با تماشاگران جوان‌تر ارتباط برقرار کند. به همین دلیل، نسل‌های جدید پیوسته این ساخته زولتان فابری را کشف می‌کنند. بازی برجسته زولتان لاتینوویتس در نقش یک عضو صلیب پیکانی با لباس شخصی نیز از نکات برجسته فیلم محسوب می‌شود، اگرچه او خود فرصت تماشای نخستین نمایش فیلم را نیافت.