داستان پلی که در بوسنی چهار بار آسیب دید؛ از ساخت اشتباه تا انفجارهای پی‌درپی

پلی تاریخی در بوسنی و هرزگوین که در ابتدا توسط مهندسان مجارستانی به اشتباه کوتاه‌تر ساخته شد، در طول جنگ جهانی دوم دو بار و در جریان فیلمبرداری یک فیلم سینمایی برای بار چهارم منفجر شد و اکنون بقایای آن به یادگاری از تاریخ بدل شده است.

تاریخچه پلی که بر روی رودخانه نرتوا (Neretva) در نزدیکی یابلانیتسا (Jablanica) در بوسنی و هرزگوین قرار دارد، حکایتی پرفراز و نشیب از جنگ، بازسازی و سرنوشتی غیرمنتظره را روایت می‌کند. این پل که در ابتدا با اشتباه مهندسی ساخته شد و بعدها به محلی استراتژیک در جنگ جهانی دوم تبدیل گشت، شاهد چندین انفجار بوده است.

ساخت این پل به دهه ۱۸۸۰ میلادی بازمی‌گردد، زمانی که شرکت‌های مجارستانی مأمور ساخت آن شدند. اما نسخه اولیه چهار متر کوتاه‌تر از حد نیاز طراحی شد و سرانجام در شهر موستار (Mostar) نصب و به نام فرانتس یوزف (Franz Joseph) نامگذاری شد. سپس پل جدیدی به طول مناسب از انگلستان سفارش داده شد که در سال ۱۸۸۸ ساخته و نصب گردید.

سرنوشت این پل در جنگ جهانی دوم با عملیات «فال وایس» (Fall Weiss) آلمان در سال ۱۹۴۳ گره خورد. نیروهای آلمانی به فرماندهی ژنرال الکساندر فون لور (Alexander von Löhr)، برای سرکوب پارتیزان‌های کمونیست یوگسلاوی به رهبری یوسیپ بروز تیتو (Josip Broz Tito) در کوهستان‌های بالکان اعزام شدند. پارتیزان‌ها برای فریب دشمن و عقب‌نشینی به شرق، پل را به صورت جزئی منفجر کردند تا در تصاویر هوایی منهدم‌شده به نظر آید. پس از خروج نیروهای آلمانی از منطقه، پارتیزان‌ها با استفاده از سازه‌های چوبی موقت، پل را دوباره قابل عبور ساختند و موفق به عبور از آن و شکستن محاصره شدند. اما این بار بمب‌افکن‌های آلمانی موفق شدند پل را به طور کامل تخریب کنند.

پس از جنگ، پل بازسازی شد، اما این پایان ماجرا نبود. در سال ۱۹۶۸، در جریان فیلمبرداری فیلم «نبرد نرتوا» (Bitka na Neretvi) به کارگردانی ولجکو بولاییچ (Veljko Bulajić) که داستان آن نبرد معروف را روایت می‌کرد و اورسن ولز (Orson Welles) نیز در آن بازی کرده بود، تصمیم گرفته شد برای واقع‌گرایی بیشتر، پل دوباره منفجر شود. هرچند فیلمبرداری این صحنه به دلیل دود غلیظ ناموفق بود و در نسخه نهایی از یک ماکت استفاده شد، اما این انفجار برای همیشه پل را تخریب کرد.

دولت یوگسلاوی پس از این رویداد، تصمیم گرفت پل را بازسازی نکند و آن را به عنوان یک یادمان تاریخی و جاذبه گردشگری حفظ کند. در سال ۱۹۷۷ نیز موزه‌ای در کنار بقایای پل برای بزرگداشت نبرد نرتوا افتتاح شد. امروزه، سازه آهنی پل تخریب‌شده همچنان در کنار رودخانه نرتوا باقی مانده و بازدیدکنندگان می‌توانند از طریق یک سازه چوبی شبیه به آنچه پارتیزان‌ها استفاده کرده بودند، به بقایای آن نزدیک شوند.