یک پژوهش جدید: اولین فرمانروای زن مصر باستان هزار سال زودتر زیست

مطالعات جدید پژوهشگران دانشگاه کارل پراگ نشان می‌دهد که ملکه «مرت‌نیت» (Meretneith) احتمالاً هزار سال پیش از «سوبک‌نفرو» (Sobekneferu)، اولین فرمانروای زن مصر باستان بوده است.

با بررسی دقیق نوشته‌های باستانی مصر، دانشمندان به نتایج جدیدی دست یافته‌اند که تاریخچه فرمانروایی زنان در این تمدن کهن را بازنویسی می‌کند. پیش از این تصور می‌شد که «سوبک‌نفرو» (Sobekneferu) نخستین ملکه فرمانروای مصر بوده است که حدود چهار هزار سال پیش بر این سرزمین حکم می‌راند. اما بر اساس تحقیقات اخیر، ملکه «مرت‌نیت» (Meretneith) می‌تواند هزار سال قبل‌تر از سوبک‌نفرو این جایگاه را به خود اختصاص داده باشد.

تیمی از دانشمندان دانشگاه کارل (Charles University) پراگ با همکاری «کریستال میلر» (Crystal Miller) از دانشگاه بخارست، با استفاده از تکنیک‌های پیشرفته تصویربرداری دیجیتال، بخش‌هایی از تاریخ مصر را که پیش از این مبهم بوده‌اند، روشن ساخته‌اند. آنها با ایزوله کردن هیروگلیف‌ها، معکوس کردن رنگ‌ها و تبدیل تصاویر به گرافیک وکتوری با کنتراست بالا، موفق به خواندن نام «مرت‌نیت» در یک «سِرِخ» (serekh) شدند. سِرِخ چارچوبی است که تنها برای نگارش نام فراعنه به کار می‌رفته است و کشف نام مرت‌نیت در آن، دلالت بر جایگاه سلطنتی او دارد.

این سِرِخ حدود هشتاد سال پیش کشف شده بود، اما کیفیت پایین عکس‌های آن باعث شده بود که جامعه علمی دهه‌ها در مورد وجود نام مرت‌نیت در آن تردید داشته باشد و این فرضیه را رد کند. با این حال، مطالعه جدید، وجود نام این ملکه را در چارچوب مخصوص پادشاهان تأیید می‌کند. نام «مرت‌نیت» به معنای «محبوب نیت»، الهه مادری و جنگ است.

نام «مرت‌نیت» پیش از این نیز در متون متعدد دیده شده بود و نشان می‌داد که او نقش مهمی در امپراتوری داشته است. پژوهشگران تخمین می‌زنند که دوره فرمانروایی او دست‌کم سی سال به طول انجامیده باشد. آنها بر این باورند که مرت‌نیت ابتدا به عنوان یک هم‌فرمانروا، احتمالاً در کنار پدرش «جر» (Djer)، که سومین پادشاه مصر بوده و نام او نیز در سِرِخ ثبت شده است، حکومت می‌کرده است. سپس، او در دوران خردسالی پسرش «دِن» (Den)، به عنوان ملکه نایب‌السلطنه به اداره کشور پرداخته است.

نکته جالب توجه این است که نام مرت‌نیت حتی در مقبره پسرش، دن، نیز یافت شده است که به عقیده متخصصان، نشان از احترام و جایگاه او حتی پس از مرگ دارد. «سو کلی» (Sue Kelly)، یکی از پژوهشگران، معتقد است که قدرت سیاسی واقعی مرت‌نیت در توانایی او برای ایفای نقش‌های متعدد نهفته بوده است، برخلاف فرمانروایان مرد که اغلب پس از به قدرت رسیدن، تنها به سلطنت می‌پرداختند و سپس می‌مردند. این انعطاف‌پذیری به او امکان می‌داد که حتی زمانی که مستقیماً بر تخت سلطنت نبود، بر رهبری مصر تأثیرگذار باشد. نتایج این تحقیقات در نشریه علمی «مطالعات مصرشناسی پراگ» (Prague Egyptological Studies) منتشر شده است.