همکاری ناسا و IBM: هوش مصنوعی جدید برای اکتشافات در ماه

سازمان فضایی آمریکا (ناسا) و شرکت آی‌بی‌ام با توسعه یک مدل هوش مصنوعی متن‌باز، ابزاری قدرتمند برای تحلیل سطح ماه و به‌ویژه شناسایی منابع احتمالی یخ آب ارائه کرده‌اند که می‌تواند نقشی کلیدی در مأموریت‌های آینده آرتمیس ایفا کند.

در آستانه بازگشت انسان به ماه پس از نیم‌قرن، ناسا (NASA) و آی‌بی‌ام (IBM) از یک همکاری فناورانه رونمایی کردند که می‌تواند آینده پژوهش‌های قمری را متحول کند. این دو سازمان یک مدل هوش مصنوعی پیشرفته و متن‌باز به نام «NASA-IBM Lunar Foundation Model» را توسعه داده‌اند که برای تحلیل دقیق داده‌های ماهواره‌ای از سطح ماه طراحی شده است.

این مدل هوش مصنوعی که به‌عنوان یک «مدل پایه» (Foundation Model) عمل می‌کند، قادر به انجام وظایف متعددی است اما توانایی اصلی آن در شناسایی مناطقی است که احتمال وجود یخ آب در آن‌ها بالاست. این مدل روی پلتفرم معروف «هاگینگ فیس» (Hugging Face) در دسترس عموم قرار گرفته است تا دیگر پژوهشگران نیز بتوانند از آن بهره‌مند شوند.

در آزمایش‌های انجام‌شده، عملکرد این ابزار جدید با مدل «SwinV2-B» مایکروسافت، که یکی از ابزارهای مرجع در تحلیل تصاویر با وضوح بالاست، مقایسه شد. نتایج نشان داد که مدل ناسا و آی‌بی‌ام در پیش‌بینی مناطق یخی، نرخ خطا را ۲۳ درصد کاهش داده است. علاوه بر این، در زمینه شناسایی و طبقه‌بندی دهانه‌های برخوردی ماه، این مدل با استفاده از نصف داده‌های آموزشی، ۱۹ درصد عملکرد بهتری نسبت به رقیب خود داشته است.

برای ارزیابی کارایی مدل در شرایط واقعی، پژوهشگران از آن برای تحلیل تصاویر مربوط به برخورد یک راکت شرکت «اسپیس‌ایکس» (SpaceX) به سطح ماه در تاریخ ۵ اوت استفاده کردند. هوش مصنوعی توانست با موفقیت محل برخورد را به‌عنوان یک دهانه جدید شناسایی کند، حتی با وجود اینکه این دهانه با یک دهانه قدیمی‌تر همپوشانی داشت.

به گفته مدیران پروژه، آموزش این مدل با چالش‌های منحصربه‌فردی همراه بوده است. نبود جو در ماه باعث ایجاد سایه‌های بسیار تند و تاریک می‌شود که تحلیل تصاویر را دشوار می‌سازد. برای غلبه بر این مشکل، محققان سطح ماه را به مناطق مجزا تقسیم کردند و از برخی مناطق برای آموزش و از برخی دیگر صرفاً برای آزمایش مدل استفاده کردند. متن‌باز بودن این فناوری، امیدها برای تسریع اکتشافات فضایی با مشارکت جامعه علمی جهانی را افزایش داده است.