عصر طلایی صنعتگران مجارستان: از چرخ‌های گانز تا سوسیس پیک و نوشیدنی یونیکوم

دوران دوگانه اتریش-مجارستان، عصر طلایی برای صنعتگران مجارستان بود که با نوآوری و سرمایه‌گذاری، این کشور را از دوران قرون وسطی به آستانه قرن بیستم رساند و پایه‌های توسعه صنعتی مدرن را بنا نهاد.

قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، به‌ویژه دوران سلطنت دوگانه اتریش-مجارستان (۱۸۶۷-۱۹۱۸)، شاهد خیزش بی‌سابقه صنعتی در مجارستان بود. به گفته ویکتور تیسو (Victor Tissot)، جهانگرد فرانسوی در حدود سال ۱۸۸۰، مجارستان به جای پیشرفت گام‌به‌گام، با "جهش" به سمت مدرنیته حرکت کرد و در این دوره بود که "دود لوکوموتیوهای بخار، سراب گذشته را محو کرد."

این تحول، که مدت‌ها مورد آرزوی شخصیت‌هایی چون ایشتوان سِچِنیی (István Széchenyi) بود، پس از رکود اقتصادی و مقاومت منفعلانه در برابر شکست انقلاب ۱۸۴۹، با توافق دوگانه به ثمر نشست. بازار مشترک سلطنت اتریش-مجارستان، سرمایه خارجی (عمدتاً اتریشی و فرانسوی) و سیاست‌های وزیر آهن، گابور باروش (Gábor Baross)، که شامل ملی‌سازی و یکپارچه‌سازی راه‌آهن و اصلاحات تعرفه‌ای می‌شد، زیرساخت‌های لازم برای صنعتی‌شدن سریع را فراهم آورد. این اقدامات، تولیدکنندگان مجار را به بازارهای جهانی نزدیک‌تر کرد و نیاز گسترده‌ای به زغال‌سنگ، فولاد، ریل و لوکوموتیو ایجاد نمود.

یکی از پیشگامان این عصر، آبراهام گانز (Ábrahám Ganz) بود که در سال ۱۸۴۴ کارخانه ریخته‌گری آهن خود را در بودا تأسیس کرد. اختراع او برای تولید چرخ‌های راه‌آهن با رویه سخت، نه تنها نیازهای صنعت راه‌آهن را برطرف کرد، بلکه پایه‌های یک صنعت سنگین در سطح جهانی را بنا نهاد. پس از مرگ او، آندراش مِخوارت (András Mechwart) مدیریت کارخانه را به دست گرفت و با اعطای آزادی عمل و سرمایه به مهندسان جوان، کارخانه کوچک گانز را به یک شرکت بزرگ بین‌المللی تبدیل کرد. او همچنین با بهبود آسیاب‌های غلتکی، صنعت آردسازی را متحول کرد و بوداپست را به قطب تولید ماشین‌آلات آردسازی در جهان تبدیل نمود. مهم‌تر از آن، بخش برق کارخانه گانز، توسط تیم مِبلاتی-دِری-زیپرنوفسکی (Bláthy-Déri-Zipernowsky) در سال ۱۸۸۵ ترانسفورماتور هسته بسته را اختراع کرد که امکان انتقال اقتصادی برق به فواصل دور را فراهم آورد و محصولات گانز را از رم تا ملبورن صادر کرد.

در سوی دیگر رودخانه دانوب، صنایع دیگری نیز شکوفا شدند. شرکت ماشین‌سازی لنگ (Láng Gépgyár)، که در سال ۱۸۶۸ توسط لاسلو لنگ (László Láng) تأسیس شد، به قطب تولید موتور بخار و توربین تبدیل گشت. در همین منطقه، کارخانه ریخته‌گری آهن و ماشین‌سازی ایگناتس شلیک (Ignác Schlick) نیز واگن‌های راه‌آهن، پل‌ها و سازه‌های فلزی ساختمان‌های عمومی را تولید می‌کرد. در سال ۱۸۸۲، مانفرد و برتولد وایس (Manfréd and Berthold Weiss) کارخانه کنسرو خود را در میدان لُووِلده (Lövölde tér) افتتاح کردند که اولین در نوع خود در کشور بود. با توجه به تقاضای ارتش برای محصولاتشان و خطرات ناشی از تولید مهمات در مرکز شهر، در سال ۱۸۹۲ پس از یک انفجار جدی، برادران وایس کارخانه خود را به چپل (Csepel) منتقل کردند. این کارخانه به سرعت به یک غول صنعتی تبدیل شد که از متالورژی و تولید مهمات گرفته تا ساخت دوچرخه در آن فعالیت داشت. مانفرد وایس همچنین با ساخت مسکن کارگری، بیمارستان و مهدکودک در نزدیکی کارخانه، رفاه هزاران کارگر را تضمین کرد.

در کنار صنایع سنگین، سرمایه فکری مجارستان در صنایع سبک نیز درخشید. در اوبودا (Óbuda)، فرنتس گلدبرگر (Ferenc Goldberger) در سال ۱۷۸۴ یک کارگاه رنگرزی پارچه آبی تأسیس کرد که در دوران دوگانه به یک کارخانه بزرگ و مدرن تبدیل شد. این نمونه‌ها نشان می‌دهند که دوران دوگانه نه تنها به معنای پیشرفت در صنعت سنگین بود، بلکه رشد صنایع مصرفی و ایجاد برندهای جهانی مانند سوسیس پیک (Pick-szalámi) و نوشیدنی یونیکوم (Unicum) را نیز در پی داشت.