ردپای بدافزار پگاسوس در تلفن همراه فعالان صربستان

یک نهاد حقوق بشری در صربستان اعلام کرد ردپای بدافزارهای جاسوسی، از جمله پگاسوس، بر روی تلفن همراه دست‌کم ۱۴ فعال دانشجویی و چهره مخالف دولت پیدا شده است. این افشاگری در بحبوحه اعتراضات ضد دولتی و در آستانه انتخابات پارلمانی در این کشور صورت می‌گیرد.

بر اساس گزارش «بنیاد شِر» (Šer Alapítvány)، یک نهاد حقوق بشری مستقر در بلگراد، دست‌کم ۱۴ فعال صرب و سیاستمدار مخالف دولت پیش از انتخابات محلی بهار گذشته، هدف حمله بدافزارهای جاسوسی قرار گرفته‌اند. سازمان‌دهندگان جنبش دانشجویی که ماه‌هاست علیه حکومت الکساندر ووچیچ (Aleksandar Vučić)، رئیس‌جمهور صربستان، تظاهرات می‌کنند نیز در میان این افراد هستند.

این بنیاد حقوق بشری اعلام کرد که در چندین مورد، شرکت اپل به صاحبان آیفون‌ها هشدارهایی مبنی بر احتمال هدف قرار گرفتن توسط حملات جاسوسی دولتی ارسال کرده است. همچنین سازمان «عفو بین‌الملل» (Amnesty International) و «سیتیزن لب» (Citizen Lab) کانادا در دست‌کم یک مورد تأیید کرده‌اند که بدافزار پگاسوس، محصول شرکت اسرائیلی «ان‌اس‌او گروپ» (NSO Group)، روی تلفن همراه قربانی نصب شده بود.

به گفته بنیاد شِر، انتخاب اهداف تصادفی نبوده و بیشتر فعالانی هدف قرار گرفته‌اند که در تدارک انتخابات محلی ماه مارس و آماده‌سازی برای انتخابات پارلمانی آتی نقش داشته‌اند. این نخستین بار نیست که دولت صربستان به استفاده از بدافزارهای جاسوسی علیه مخالفان خود متهم می‌شود؛ پیش‌تر در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ نیز مواردی از به‌کارگیری پگاسوس علیه روزنامه‌نگاران و فعالان صرب گزارش شده بود.

اهمیت این افشاگری جدید در آن است که برای اولین بار شواهد علنی از جاسوسی علیه سازمان‌دهندگان اعتراضات دانشجویی صربستان به دست آمده است. این جنبش اعتراضی پس از فاجعه ایستگاه قطار «نووی ساد» (Novi Sad) در نوامبر ۲۰۲۴ که به مرگ ۱۵ نفر انجامید، آغاز شد و به‌سرعت به یک حرکت گسترده ضد فساد و منتقد دولت تبدیل شد که چالشی جدی برای حکومت ووچیچ به شمار می‌رود. هم‌زمان با ادامه این اعتراضات، حزب حاکم صربستان اعلام کرد گردهمایی انتخاباتی خود در نووی ساد را به تعویق انداخته است.

استفاده از بدافزار پگاسوس پیش‌تر در دوران دولت ویکتور اوربان در مجارستان نیز برای جاسوسی از روزنامه‌نگاران، چهره‌های مخالف و فعالان مدنی سابقه داشته است. دولت فعلی صربستان و دولت مجارستان در داشتن روابط نزدیک با دولت روسیه که از تاکتیک‌های مشابهی استفاده می‌کند، اشتراک دارند. اخیراً نیز فاش شد که وزارت دادگستری مجارستان در یک دوره چهار و نیم ساله، تقریباً با تمام درخواست‌های نظارت و شنود مخفی موافقت کرده بود.