امیدواری مجارستان به رفع تعلیق از برنامه پژوهشی «افق اروپا»

دولت مجارستان با اعلام انجام اصلاحات در هیئت امنای دانشگاه‌ها، ابراز امیدواری کرده است که تعلیق نهادهای پژوهشی و دانشگاهی این کشور از برنامه کلیدی «افق اروپا» تا پایان سال جاری میلادی لغو شود؛ محدودیتی که به دلیل نگرانی از تضاد منافع اعمال شده بود.

یک مقام ارشد دولت مجارستان اعلام کرد این کشور در مسیر پیوستن دوباره به برنامه اصلی پژوهشی اتحادیه اروپا، موسوم به «افق اروپا» (Horizon Europe)، قرار دارد. زولتان تانچ (Zoltán Tanács)، وزیر علوم و فناوری، در گفتگو با نشریه پولیتیکو (Politico) گفت دولت با «بازگرداندن ساختار قانونی» مدیریت دانشگاه‌ها و حذف آنچه «ساختارهای عجیب» دولت قبلی خواند، شرایط لازم برای رفع محدودیت‌ها را فراهم کرده است.

برخلاف برخی گزارش‌ها، مجارستان یا دانشگاه‌های آن هرگز به طور کامل از این برنامه «اخراج» نشده بودند. در پایان سال ۲۰۲۲، شورای وزیران اتحادیه اروپا به دلیل نگرانی از عدم شفافیت و تضاد منافع در ساختار «بنیادهای امانی با منافع عمومی» (kekvák)، که مدیریت ۲۱ دانشگاه مجارستان را بر عهده دارند، این نهادها را از دریافت مستقیم بودجه‌های جدید اتحادیه اروپا محروم کرد. این تصمیم به آن معنا بود که دانشگاه‌های مجارستان می‌توانستند در پروژه‌های «افق اروپا» مشارکت کنند، اما نمی‌توانستند بودجه‌ای از این اتحادیه دریافت نمایند. این محدودیت در عمل مشکلات زیادی ایجاد کرد و به گفته وزیر علوم، «آسیب عظیمی» به اعتبار و همکاری‌های بین‌المللی این مراکز وارد آورد.

دولت پیشین مجارستان برای جبران این مشکل، یک صندوق داخلی برای تأمین مالی پروژه‌ها ایجاد کرده بود و حتی برنامه‌ای موازی به نام «هو-ریزونت» (HU-rizont) راه‌اندازی کرد، با این امید که پس از حل اختلافات، هزینه‌ها از سوی اتحادیه اروپا بازپرداخت شود. با این حال، بسیاری از شرکای اروپایی به دلیل ابهامات قانونی و عدم اعتماد، تمایلی به همکاری با دانشگاه‌های مجارستان حتی در چارچوب این برنامه جایگزین نداشتند.

اکنون دولت جدید مجارستان باید رسماً از کمیسیون اروپا درخواست ارزیابی اصلاحات انجام‌شده را بکند. به گفته آقای تانچ، هنوز مراحل «اداری» باقی مانده است، اما او ابراز اطمینان کرد که این تعلیق تا پایان سال جاری میلادی برداشته خواهد شد. بر اساس قوانین، کمیسیون اروپا یک ماه برای ارزیابی و شورای وزیران یک ماه دیگر برای تأیید نهایی فرصت دارند.

حل این مسئله از نظر مالی نیز برای مجارستان حیاتی است. اگر این موضوع تا پایان سال به نتیجه نرسد، مجارستان یک میلیارد یوروی دیگر از بودجه‌های انسجام اتحادیه اروپا را از دست خواهد داد؛ اتفاقی که پیش از این در پایان سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ نیز برای دولت قبلی رخ داده بود. کارشناسان معتقدند حتی پس از لغو رسمی محدودیت‌ها، بازسازی اعتماد و جایگاه پیشین نهادهای علمی و پژوهشی مجارستان در عرصه بین‌المللی به زمان نیاز خواهد داشت.